رێژوان تەها
لە جیهاندا، شۆڕشەکان تەنها لە چەک و وتاری سیاسییەوە لەدایک نەبوون. یەکەمجار لە ڕۆحی مرۆڤدا لەدایک دەبن، لە خەیاڵ و یادەوەری و هەستی بەکۆمەڵدا.
پێش ئەوەی گەلێک بە جەستەی چالاکی بکات، بە گۆرانی و شیعر و وێنە و چیرۆکەکانی دەوروژێت. لێرەدایە کە هونەر و هونەرمەندان دەبنە تەلارسازی شۆڕش و بەرخۆدان.
هونەرمەند تەنیا باسی واقیع ناکات؛ هونەرمەند هۆشیاری بونیاددەنێتەوە. لە ساتەکانی چەوساندنەوەدا، کاتێک ترس زاڵ دەبێت بەسەر ژیانی گشتیدا، هونەر دەبێتە زمانی هێز، زمانێک کە ناتوانرێت بە ئاسانی سانسۆر بکرێت، زیندانی بکرێت، یان بکوژرێت. گۆرانییەکان دەتوانن سنوورەکان ببڕن، کاتێک سوپاکان ناتوانن. ئاوازێک دەتوانێت لەو شوێنانەی کە وشەکان شکست دێنن، ورە و وزە بەئاگا بهێنێتەوە.
هونەر وەک یادەوەری و بەرخۆدانی بەکۆمەڵ
هەموو شۆڕشێک پێویستی بە یادەوەرییە. بەبێ یادەوەری خەبات دەبێتە شتێکی کاتی و بێمانا. موزیسیان و هونەرمەندان یادەوەری نادادپەروەری و کۆمەڵکوژی و دەربەدەری و بەرخۆدان دەپارێزن. ئازار دەگۆڕن بۆ مانا و لەدەستدان بۆ کەرامەت.
لە مێژووی کورددا، کە دوژمنان بەردەوام هەوڵی سڕینەوەی زمان، شوناس و کولتووری داوە، هونەر وەک ئەرشیفێکی ژێرزەمینیی کاری کردووە. گۆرانی کوردی مێژووی هەڵگرتبوو، کاتێک کتێبەکان قەدەغە کرابوون. دەنگبێژەکان، یادەوەرییەکانی کوردیان دەپاراست، کاتێک مێژوونووسانی نەیاران بوونی کوردیان بەدرۆخستەوە. هونەرمەند هەم بوو بە مێژوونووس و هەم یاخیبوو.
موزیک و جەستەی شۆڕشگێڕان
شۆڕش تەنیا ئایدیۆلۆژی نییە؛ جەستەیی و سۆزدارییە. موزیک ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر سیستەمی دەماری مرۆڤ دەبێت. لە کاتی ململانێدا ڕیتمی جەستەکان هاوکات دەکات و یەکڕیزی بەهێز دەکات و ترس کەم دەکاتەوە. لە ڕووی دەمارەوە، موزیک دۆپامین، ئەدرنالین و ئۆکسیتۆسین دەڕژێت، هۆرمۆنەکانی پەیوەست بە پاڵنەر و بوێری و هاودەنگی.
هەر لەبەر ئەمەشە هەمیشە بزووتنەوە شۆڕشگێڕەکان پڕن لە هونەر و گۆرانی. ڕێپێوانەکان بەبێ موزیک بە خێرایی هەرەسدێنن. گەلێک کە پێکەوە گۆرانی دەڵێن، لە ساتی گۆرانیگوتنەوە ئازادی پراکتیزە دەکەن.
شۆڕشی کورد لە ڕۆژاڤا: هونەر وەک چەکی ژیان
شۆڕشی ڕۆژئاوا تەنیا پرۆژەیەکی سەربازی یان سیاسی نییە؛ شۆڕشێکی شارستانی و کولتوورییە، شۆڕشە دژی هێزی تاریک و تیرۆر. لە ناوەڕۆکەکەیدا بیرۆکەکانی ئازادی مرۆڤ، دیموکراسی ڕاستەقینە، هۆشیاری ئیکۆلۆژی و فرەیی هەیە. ئەم جۆرە بیرۆکانە تەنیا بە هێز ناتوانن بژین، دەبێ لە کولتووردا بژین.
لە ڕۆژاڤا موزسیانان، نیگارکێش، سینەماکار، شاعیر و گروپە شانۆییەکان چاوەڕێی سەرکەوتنی شۆڕشیان نەدەکرد؛ ئەوان لە کاتێکدا کاریان درووستکردووە، کە لەلێواری شکست بوون، هێزیان بەخشیوەتە گەل و شۆڕشیان خستووەتە سەرپێیەکانی و پەیامەکانی شۆڕشیان گەیاندووە بە دڵەکان. گۆرانیەکان لە سەنگەرەکانی پێشەوە دەنووسران. شەهیدان نەک هەر بە ناو، بەڵکو بە گۆرانی یاد دەکرانەوە. دەنگی ژنان، کە بەجارێک بێدەنگ کرابوون، بوو بە بنەمای موزیکی شۆڕشگێڕانە، هەم ستەمی سیاسی و هەم ستەمی پیاوسالاری شکاند.
گۆرانی شۆڕشگێڕی کوردی لە ڕۆژاڤا گۆرانی مردن نییە، بەڵکو گۆرانی ژیانە بە کەرامەتەوە. شەڕ شکۆمەند ناکات؛ ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی بەرخۆدان بووەتە پێویستی. بەبیری دونیای دێنێتەوە کە کورد توندوتیژی هەڵنەبژارد، جەنگ بەسەریدا سەپێنرا و هونەریش بوو بە وەڵامێکی کوردانە و ئەخلاقی، ئەم شۆڕشە.
هونەرمەند و دەسەڵاتی ئەخلاقی
لە شۆڕشەکاندا ڕەنگە سیاسەتمەداران درۆ بکەن و سوپاکان شکست بهێنن، بەڵام هونەرمەندان دەسەڵاتێکی جیاوازیان بەدەستەوەیە، ئەویش گوزارشتی ئەخلاقییە. کاتێک هونەرمەندێک قسە دەکات، خەڵک گوێی لێدەگرن، نەک لەبەر دەسەڵات! بەڵکو لەبەر ئەوەی ڕاستییەکان لە هونەرەکەیدا دەبینن و ئەو هونەرە گوزارشت لە دۆخ و ویستی ئەوان دەکات. ئەمەش بە تایبەتی لە ڕۆژاڤادا گرنگە، کە زلهێزە جیهانییەکان و دوژمنانی کورد دەستکاری گێڕانەوەکان دەکەن و دەیانەوێت چیرۆکەکان بگۆڕن!
هونەرمەندانی کورد لە ڕێگەی موزیک و هونەرەوە شۆڕشەکە بە مرۆڤایەتی دەکەن. لەبری دروشم، حەقیقەت نیشان دەدەن؛ بەم شێوەیە خەباتێکی لۆکاڵی دەبێتە نموونەی ئینسانی ئەخلاقی و پاڵەوانی مێژوو.
هونەر لە دەرەوەی سنوورەکان
هونەری ڕۆژاڤا نەک هەر بۆ کورد قسە دەکات، بەڵکو بۆ جیهان دەدوێت. خەباتی کورد، بە بزووتنەوە جیهانیەکان: بۆ سەربەخۆیی، ئازادی، فێمینیزم، دژە فاشیزم و دادپەروەری کۆمەڵایەتی دەبەستێتەوە. گۆرانی کوردی لە لایەن چالاکوانێکی ئەمریکای لاتین، یان خوێندکارێکی ئەوروپی، یان ئازادیخوازێکی ئەفریقی بەمانایە و تێیدەگات؛ چونکە هەست و سۆزەکەی زمانێکی گشتگیرە و پەیوەستە بە مرۆڤبوون و فەزیلەتەکانەوە.
هەر لەبەر ئەمەشە دەسەڵاتە پاوانخوازەکان زیاتر لە شەڕڤانان، لە هونەرمەندان دەترسن. چەکدارەکان خاک کۆنتڕۆڵ دەکەن؛ بەڵام هونەرمەندان مانا کۆنتڕۆڵ دەکەن.
دەرەنجام هیچ شۆڕشێک بەبێ هونەر نابێت
شۆڕش بێ هونەرمەندان بێ مانایە، هونەر مانا دەبەخشێتە پەیام و چالاکییەکان. شۆڕش بەبێ موزیک بێدەنگە، دەنگی شۆڕش موزیک و گۆرانییە. شۆڕشێکی بێ کولتووریش لە کۆتاییدا هەرەسدێنێ و پایەیەکی پتەوی نییە لەسەری بوەستێت، بەڵام شۆڕش لەگەڵ کولتوور، هەمیشە زیندووە و هیچ هێزێک ناتوانێت شکستی پێبهێنێت.
لە ڕۆژاڤادا موزیسیانان، لە شەڕڤانان و خێزان و مامۆستاکان جیا نین. هونەرمەند لەناو شۆڕشدا وەستاوە و ڕۆحی شۆڕشە؛ بەهاکانی دەپارێزێت و بیری هەمووان دەخاتەوە کە بۆچی ئەمە دەستی پێکرد و بۆ بەردەوامە.
تا کاتێک هونەرمەندانی کورد گۆرانی دەڵێن، نیگار دەکێشن، دەنووسن و دەئافرێنن، شۆڕش بە زیندوویی دەمێنێتەوە؛ نەک تەنیا لە بەرەکانی شەڕدا، بەڵکو لە ویژدانی مرۆڤایەتیدا.
