ڕێژوان تەها
سەردەمی ڕۆمانتیک (ڕۆمانسی) Romantic Era: ئەو قۆناغەبوو، کاتێک هونەر هەستی هەڵبژارد، لەبری یاساکان.
سەردەمی ڕۆمانتیک یەکێک بوو لە قۆناغە بەهێز و گۆڕانکارییەکان لە مێژووی هونەر و موزیک و ئەدەبدا. ڕۆمانتیک لە کۆتایی سەدەی ١٨ سەریهەڵدا و بە درێژایی سەدەی نۆزدەهەم گەشەی کرد، وەک کاردانەوەیەک لە دژی یاسا توندەکان و شێواز و بیرکردنەوە عەقڵانییەکانی سەردەمی کلاسیک سەریهەڵدا. هونەرمەندانی ڕۆمانتیک پێیان وابوو هەست و خەیاڵ و ئەزموونی تاکەکەسی گرنگترە لە ڕێکخستن و لۆژیک.
لە ناوەڕۆکی ڕۆمانتیکدا، ئازادی سەنتەربوو؛ ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی فۆرم و ئازادی بیرکردنەوە. هونەرمەندان چیتر نەیاندەویست پەیڕەوی لە پێکهاتە جێگیرەکان بکەن؛ بەڵکو هەوڵیان دەدا هەستی قووڵی کەسی وەک خۆشەویستی، ئازار، حەسرەت، قارەمانێتی و کارەسات دەرببڕن. ئەم گۆڕانکارییە ڕۆڵی هونەرمەندی لە پیشەسازییەکەوە گۆڕی کە تەنها خزمەت بە کۆمەڵگا دەکات، بۆ تاکێکی ناوازە کە جیهانی ناوەوە و هەستەکانیان ئاشکرا دەکات.
لە موزیکی سەردەمی ڕۆمانتیک؛ دەنگ و هەست بە شێوەیەکی بێ وێنە فراوانتر بوو. کۆمپۆسەرانی وەک: بیتهۆڤن Beethoven، شوبێرتFranz Schubert، شۆپان Chopin ، شۆمان Schömann، لیست Franz Liszt و ڤاگنەر Richard Wagner سنوورە مۆسیقیەکانیان فراوانتر دەکرد، بە گەورەکردنی ئۆرکێستراکان و تاقیکردنەوەی هارمۆنی نوێ و نووسینی موزیک کە چیرۆکی دەگێڕایەوە یان گوزارشتی لە حاڵەتە دەروونییە ناوەکییەکان دەکرد. موزیک دراماتیکتر و دەربڕینتر و زۆرجاریش بە قووڵی کەسی بوو.
کۆمپۆسەران پێیان وابوو موزیک دەتوانێت ئەو هەستانە دەرببڕێت کە وشەکان ناتوانن.
هەروەها سروشت ڕۆڵێکی سەرەکی لە بیرکردنەوەی ڕۆمانتیکیدا هەبوو. شاخ و زریان و دارستان و ئاسمان.. هەم هێمای جوانی و هەم مەترسی بوون، کە ڕەنگدانەوەی ئاڵۆزی هەستی مرۆڤ بوو. هونەرمەندانی ڕۆمانتیک سروشتیان وەک شتێک نەدەبینی کە کۆنتڕۆڵی بکەن، بەڵکو وەک ئاوێنەیەکی ڕۆح دەبینی. ناسنامەی نەتەوەیی و فۆلکلۆریش بوو بە گرنگ و بابەتی سەرەکی، ئیلهامبەخش بوو بۆ هونەرمەندان بۆ گەڕان بەدوای ڕەگ و مێژووی کولتووری خۆیان.
لە کۆتاییدا سەردەمی ڕۆمانسی چۆنیەتی تێگەیشتنمانی لە هونەر گۆڕی. جیهانی فێری کرد کە هەست جۆرێکە لە زانین و بوونی مرۆڤ، مەبەستی هونەر تەنها دڵخۆشکردنی چاو یان گوێ نییە، بەڵکو جووڵاندنی دڵ و هەستەکانیشە. تا ئەمڕۆش ڕۆمانتیک بەردەوامە لە کاریگەری لەسەر موزیکی مۆدێرن و ئەدەب و سینەما؛ هەرکاتێک هەست بە دەنگێکی بەرزتر لە یاساکان قسە بکات، مرۆڤەکان بیریان بۆ داهێنەرانی ئەم قۆناغە دەچێت.
