رێژوان تەها
فرێدریک شۆپان Frédéric Chopin (١٨١٠- ١٨٤٩) کۆمپۆسەری ئۆرکێسترا گرووپەکان نەبوو؛ بەڵکو کۆمپۆسەری تەژی لەهەست و خەیاڵەکانی مرۆڤ بوو بۆ ئامێری پیانۆ. شۆپان لە شاری زێلازۆوا وۆلا Żelazowa Wola لە پۆڵەندا لەدایکبووە. هەر لە منداڵییەوە بەهرەی موزیکی هەبووە و وەک پیانۆژەنێکی سەرسوڕهێنەر ناوبانگی دەرکرد. گەورەیی ئەو، لە هەست، خەیاڵ و ڕاستی سۆزداریدا بوو.
شۆپان لە سەرەتای بیستەکانی تەمەنیدا، پێش ڕوودانی ڕاپەڕینێکی شکستخواردوو دژی دەسەڵاتی ڕووسیا، پۆڵەندای بەجێهێشت و هەرگیز نەگەڕایەوە. ئەم دەربەدەرییە تەواوی ناسنامەی هونەری ئەوی لە گۆڕی و لەقاڵبدا.
شۆپان زۆربەی ژیانی لە پاریس، دڵی کولتووری ئەوروپا بەسەر بردووە. لەوێدا وەک هونەرمەندێکی تایبەت و ڕاستەقینە ژیاوە: سەرقاڵی وانەوتنەوە و کۆمپۆزیشن و پێشکەشکردنی موزیکبوو.
نزیکەی هەموو کارەکانی شۆپان بۆ سۆڵۆی ئامێری پیانۆ بوو، بۆ هەمیشە ناسنامەی ئامێرەکەی گۆڕی، کە دەتوانێت لوتکەی نیشاندانی خەیاڵ و هەستەکانی مرۆڤبێت.
شۆپان: شاعیری گەورەی پیانۆ گەنجینەیەک لە موزیکی بەجێهێشت، کە تا ئێستاش قسە لەگەڵ دڵەکان دەکات. نۆکتۆرنەکانی Nocturnes چرپەی ڕۆحن، ناسک و پڕن لە حەسرەت. ئیتودەکانی Études لە کاتێکدا لە ڕووی تەکنیکییەوە پێشەنگبوون، فەزیلەتییەکانیش دەگۆڕن بۆ شیعر، شیعرێک کە پیانۆ دەیچرپێنێت. بالادەکانی Ballades شۆپان چیرۆکی دراماتیکن و بێ وشەن، هەریەکەیان گەشتێکە بەناو سۆز و خەبات و چیرۆکەکانی ژیانیدا. لە پرلیودەکانیدا Preludes، پرلیودی Op. 28، تەنها لە چەند نۆتێکدا، گەردوونێک لە هەست و سۆز دەگرێتەخۆی، لە ئاسوودەییەوە تا خەمۆکی. پۆلۆنیزەکانی Polonaises ئاهەنگی شانازی پۆڵەندان، قارەمانانە و بوێرانەن؛ لە کاتێکدا مازورکاکان Mazurkas ڕەنگدانەوەی ڕیتمە فۆلکلۆری و یادەوەری کەسییەکان. سۆناتای پیانۆی ژمارە ٢ The Piano Sonata No. 2 بۆ ڕێپێوانی پرسە، گوێگران بەئاراستەی کارەسات و خۆڕاگریدا دەجوڵێنێت. سۆناتای پیانۆی ژمارە ٣ The Piano Sonata No. 3، بلیمەتی و پێگەیشتوویی شۆپان نیشاندەدات، کەچۆن هاوسەنگی لە نێوان گەورەیی و جوانی لیریکیدا دەکات. شێرزۆسەکانی Scherzos بە چڕی و دانایی سنوورەکان دەشکێنن. لە کۆتاییدا، کۆنشێرتۆی پیانۆی ژمارە یەکی Piano Concerto No. 1 توانای ڤێرتۆزی لەگەڵ سۆز و خۆشەویستی ئاوازێکی لەبیرنەکراو تێکەڵ دەکات.
تەمەنی شۆپان کورت بوو، بەهۆی نەخۆشیەوە لاواز بوو ،لە تەمەنی ٣٩ ساڵیدا کۆچی دواییکرد؛ بەڵام کاریگەرییەکانی هەمیشەیین. سەلماندی کە هەستی مرۆڤ دەتوانێت شۆڕشگێڕانە بێت، تاکە ئامێرێک دەتوانێت نەتەوەیەک، عیشقێک، خەمێک و خەونێک لەخۆبگرێت و بیکاتە ئاوازێکی ناسک و پڕ هەست. شۆپان هاواری نەدەکرد؛ چرپەی کرد و جیهان هێشتا گوێی لێدەگرێت.
