رێژوان تەها
ئەرەبێسک لە سیستەمی ماقاماتی موزیکی تورکی و عەرەبی کەڵک وەردەگرێت، بەڵام بە شێوەیەکی ئاسانتر لە مۆزیکی کلاسیک. ماقامەکان بەگشتی بەشێوەیەکی خەمناک دەژەندرێن و سەرنج لەسەر خەم و بێتاقەتییە لە ژەندن و چڕینیدا.
مەقامەکانی وەک: حیجاز، هوزام، ڕاست، کورد، بەیات و سەبا بەگشتی بەکاردێن و مەقامی سەرەکین لەم ستاییلەدا.
لە بەراورد بە ڕیتمە ئاڵۆزەکانی هاڵک موزیک، ئەرەبێسک زۆرجار ڕیتمی ساکارتری وەک: ٤/٤ یان ٦/٨ بەکاردەهێنێت، کە بۆ گوێی خەڵکی ئاسان و سادەن.
دەنگی گۆرانیبێژانی ئەرەبێسک تایبەتمەندی خۆی هەیە لەوانە:
ڤایبراتۆی قوڵ، گلیساندۆ، دەنگێکی خەمبار و عاشقانە، ئەدای دەنگ: تەکنیکی بەرزکردنەوە و نزمکردنەوەی دەنگ بە شێوەیەکی دراماتیک.
ئەرەبێسک بە “مۆزیکی خەم” ناسراوە، چونکە گۆرانییەکانی زۆرجار بابەتی خەمناک و تێکشکان دەگرنەوە:
خۆشەویستی و شکان: زۆربەی گۆرانییەکان دەربارەی خۆشەویستی ناجێگیر و تاکلایەنە، جیابوونەوە و دڵشکاوین.
هەژاری و نەبوونی: وەسفی ژیانی سەخت، نەهامەتی و نایەکسانی کۆمەڵایەتین.
دڵتەنگی و تەنهایی: هەستی دابڕان لە شوێنی لەدایکبوون و خێزان.
چارەنووس (قەدەر): باوەڕ بەوەی کە ژیان بە پێشوەختە نووسراوە و مرۆڤ هیچ کۆنترۆڵێکی لەسەر چارەنووسی خۆی نییە و کەسی گۆرانیبێژ دەوری کەسێکی نەگبەت و بێبەخت دەبینێت.
خیانەت و ئازار: هەستی ئازاردان لە لایەن مەعشووق، هاوڕێ و کۆمەڵگە؛
خولیای مەی و ماددەی هۆشبەر: وەک ڕێگەیەک بۆ دەربازبوون لە ئازارەکان. بۆیەش لە زۆربەی کلیپ و فیلمەکانی هونەرمەندانی ئەم ستاییلە، مەی و جگەرە بەشێکی سەرەکین.
جیا لە گۆرانی، لەڕووی ژەنینیشەوە ئەرەبێسک خاوەنی هونەرمەند و ژەنیاری بەتوانایە، دیارترینیان:
ئۆرهان گەنجەبای – Orhan Gencebay (باغڵەمە) ئیسماعیل تونچبێلەک – İsmail Tunçbilek (باغڵەمە)
ئیلیاس تێتیک – İlyas Tetik (ڤایۆلین)
سەندور گوزێلێل – Sendur Güzelel (ڤایۆلین)
ئایتاچ دۆغان – Aytaç Doğan (قانوون)
حوسنو شەنلەندیریجی – Hüsnü Şenlendirici (کلارنێت)
بەگشتی ئەرەبێسک ستایلێکی سادە و ئاسانە، خەڵکی حەز بە گوێگرتن لێی دەکەن. ئەم ستایلە هەوڵی داهێنان و گەشەی تێدانادرێت، بەڵکو زیاتر سەرنجی لەسەر خستنەڕووی خەم و ئازارەکانی ڕۆژانەی خەڵکە و لەسەر هەمان ڕەوتی کۆنی خۆی دەڕوات، بۆیەش لە ژیان و هەستەکانی خەڵکییەوە نزیکە و خەڵکی هەست بە نزیکی و هاوخەمی دەکەن، کاتێک گوێی لێدەگرن.
